افغانستان‌نینگ تنیقلی باستان‌شناس و تاریخچیسی احمد علی کهزادنینگ علمی- تحقیقی خلق‌ارا سمیناریده جمهور رئیس غنی‌نینگ بیاناتی

۲۶ عقرب ۱۳۹۶

بسم الله الرحمن الرحیم.

جناب حاجی صاحب محقق، کابینه‌نینگ حرمتلی عضولری، بیلیملر اکادمیه سی‌نینگ حرمتلی رئیسی جناب پوپل صاحب و عضولری، کابل بیلیم یورتی و افغانستان اوقوو یورتلری‌نینگ حرمتلی استادلری، اینیقسه بیزنینگ یاش طلبه لریمیز بوگون سیزنینگ کونینگیز دیر(دنیا طلبه لری نینگ جهانی کونی)، قوشنی اولکه لردن کیلگن عزیز مهمانلریمیز برچه لرینگیز خوش کیلیب‌سیزلر! برچه‌نگیز خوش کیلیب‌سیز! خوش کیلیب‌سیز، قدملرینگیز کوز اوستیده!

بوگون استاد کهزاد نی نشانلش اوچون ییغیلگن میز. بوگونگی صحبتده اوچ نکته حقیده گپیره‌میز: نیگه کهزاد نی تنیش کیره‌ک و اثرلری نینگ اصلی خصوصیتلری نیمه ده دیر؟ کهزاد قیسی اندیشه لردن الهام آلردی یا اونینگ انگیزه سی نیمه ایدی؟ و کهزادنینگ بوگونگی کونیمیز و افغانستان نینگ ینگی نسلی گه پیامی نیمه بوله‌آله‌دی؟

بو کنفرانس نینگ اهمیتی فراگیر ملی هویت بحثیده کهزاد چاغداش تاریخیمیزده اینگ کلیدی چهره لردن بیری  ایکنی دیر.

همایون کهزاد (استاد کهزادنینگ فرزندی) نینگ حضوری دن استقبال قیله‌من.

او اوتمیش ده‌گی قیدیروولری بیلن زمانیمیزنینگ «ملی هویت» حقیده‌گی سوراقلریگه مستدل جواب بیریب بیزنینگ منطقه و دنیا همده مملکتیمیزنینگ تورلی حوزه لری بیلن بولگن فرهنگی میراثیمیز باره سیده توضیح بیریب فضانی تعصب و تفرقه گه تار قیلگن و بیزنینگ جغرافیامیزده بیر فراگیر ملی هویت نینگ تاریخی نیگیزلرینی تنیتگن بیر شخصیت دیر.

نیگه کهزاد؟ چونکه او یلغوز بیر باستان شناس ایمس، او یلغوز مورخ ایمس، او یلغوز شاعر ایمس، او یلغوز یازووچی ایمس، مینینگ عاجزانه نظریمده، اونگه اینگ یخشی سوز «ملی متفکر» سوزی دیر! او ملی هویتیمیزنینگ تورلی قیرره لری اوستیده تحقیق قیلگنی و تاریخیمیزگه نیچه مینگ ییللیک مشخصات بغیشله‌گنی اوچون ملی متفکریمیز دیر. کهزاد دن آلدین بیزنینگ باستانی تاریخیمیز افسانه ایدی، کهزاد دن سونگگی تحقیق و قیدیرولر مستند دیر.

او یورتیمیزگه تاریخی عمق ایجاد قیلدی. محمود طرزی نینگ «چه باید کرد؟» کتابیده بیزنینگ اسلام دن آلدینگی تاریخیمیز حقیده بیر جمله سی باردی:« اسلام دینی دن آلدین قنده‌ی بولگن بولسک، اوشنده‌ی ایدیک.» فیض محمد کاتب‌نینگ برچه اثرلری و باشقه اینگ بویوک مورخلریمیزنینگ اثرلریده اسلام دن آلدینگی دوره میز، افسانه ایدی؛ و ایسکی تاریخیمیز اوستیده علمی استناد یوق ایدی. استاد کهزاد، یلغوز وقایع‌نگار ایمس ایدی. ینه هم مینینگ نظریمده، استاد کهزاد تاریخ علمی نینگ ممثلی ایدی، اساسینی ابن خلدون قویگن تاریخ علمی بوگون 21 عصرده قیته تیکلنماقده، متفرق شعب، قیته ییغیلماقده.

(استاد کهزاد) باستان شناسلیک دن استفاده ایتگنی قدر ادبی تاریخ دن هم استفاده قیلردی. قیدیروولردن استفاده ایتگنی قدر تاریخی متنلرنی تنیردی. برچه سیدن اونیملی سی، افغانستان نینگ عظیم فولکلوری دریا کبی قولیده روان ایدی. افغانستان‌نینگ هر بیر نقطه سینی عین کوز بیلن کوریش اونینگ انگیزه سی ایدی. اگر بامیان و یا پکتیانینگ میرزکه، غزنی، لشکرگاه و یا کنر تاریخی،کهزادنینگ نگاهی دن بولر، تاریخ دوامیده افتخار و تداومی بولگن عظیم ملتنی اجره‌لمس شکلده بیر- بیری بیلن باغله‌یدی.

کهزادنینگ تحلیل شیوه سی، اوزی گه خاص ایدی، استاد کهزادنینگ پاورقی لرینی کورگنینگیزده برچه انگلیسی، فرانسوی و ایتالیوی چاغداش اثرلردن نقل قول ایتیلگن دیر. کهزادنینگ فکری محدود ایمس ایدی، موهن‌جودارو [= میلاد دن آلدینگی اوچینچی مینگ ییلگه تعلقلی بولگن سند باستانی دره سی تمدنی‌نینگ پایتختی] تیکشیروو تورینی بابل اکتشاف لری‌نینگ اخیریگچه اوزگردی. او بیلیشنی ایسته‌گن کلیدی نکته، افغانستان قنده‌ی تمدنلر تورت یولی ایکنی ایدی. بیزنینگ اولکه میز، اَییریش اولکه سی ایمس، باغله‌نیش اولکه سی؛ فرهنگی جهتدن مدنیتلر حاشیه سیده ایمس، مرکزیده بولگن اولکه ایدی. بو، یلغوز احساسات اساسیده ایمس، استدلال و پیشیق فکر اساسیده بولگنینی کوره‌میز. اونینگ متنلرگه بولگن توجه سی عین اندازه ده دقیق ایدی. تاریخیمیزده اسدی طوسی اثرلریدن بولگن گرشاسپ‌نامه (مثل) نی آز کیشیلر تحلیل ایتگن دیر. فردوسی‌نینگ استنادی بلخ عالملری‌نینگ قیسی تحقیقلریگه استوار دیر، یا کهزاد آرقه‌لی ترجمه ایتیلگن پهلوی متن ینه هم آزراق توجه آستیده آلینگن دیر، استاد کهزاد برچه پهلوی متنلرنی ترجمه ایتیشنی نظرده توتگن ایدی- شو جهتدن استاد کهزاد افغانستان طبیعی جغرافیه سینی بیرینچی بار ودایی و اوستایی فرهنگی‌نینگ مشترک نقطه سی صفتیده تثبیت قیله آلگن دیر.

مین نیچه نقل قول قیله‌من:« دنیاده بیزنینگ اولکه میزدن باشقه اولکه ده وید و اوستا معلوماتی تطبیق بولمه‌یدی. ویدی معلوماتی‌نینگ بیر بولیمی پنجاب بیلن ارتباطده ایدی؛ اوستانینگ بعضی اشاره لری خزر توپراقلریگه تینگ کیله‌دی؛ ایککیسی بیر- بیرینی تکمیل ایتیش اوچون تطبیق ایتیله‌دیگن اولکه فقط مملکتیمیزنینگ طبیعی قلمروی دیر و بو اوز اورنیده باشقه لر محروم بولگن بیر کتته امتیاز دیر و مسأله بیلن ارتباطی بولگن آریا کتله سی نینگ برچه افتخارلری توپراغیمیزنینگ قدامت، اصلیت و مرکزیتی گه اینگ کتته دلیل دیر.» یا باشقه اورنک:« سیستان هامونی دن شمشاد تاغی و آمو دریا دن سفید کوه- سپین‌غرگچه بولگن مملکت، دنیانینگ اینگ کتته پهلوانلری نینگ مهدی و دنیا نینگ اینگ بویوک جهانگشا شاهلری نینگ کانونی و دنیانینگ اینگ مشهور علمی، ادبی و فرهنگی شخصیتلری نینگ توغیلیب اوسگن دیاری بی‌نام و نشان بولیشی ممکن می؟ یوق! بیزنینگ مملکتیمیز چاغداش تاریخده افغانستان، اورته چاغ دوریده خراسان و کلی و جامع شکلده ایسکی دورلرده آریانا اسمی بیلن اَیتیلردی. ویدی سرودلری تیل و شعر فنی نقطه‌ی نظریدن افغانستان‌نینگ آریایی ادبیات تاریخی نینگ مقدمه سی دیر و بو ادبی تاریخ‌نینگ تمهیدی هندواروپایی تیللری‌نینگ اینگ اصیل و قدیم تیللریدن بیریده یازیلگن سرود بیلن باشلنه‌دی.»

و یا اینگ کوپ علاقه سی بولگن بلخ:«بیزنینگ قدیمی مملکتیمیز تاریخیده بلخ اوزی نینگ آتلریدن بیری بیلن ایسلنمه‌گن بیر دوری یوق. نی‌قدر کیینگی باستانی دوره لرگه قره‌سک، اینگ ایسکی ماخذلر، اینگ ایسکی روایت، اینگ ایسکی افسانه؛ بلخ دن، بلخ شکوهی دن، بلخ‌نینگ عظمتی دن، بلخ‌نینگ گوزه‌للیگی دن، بلخ‌نینگ شهرتی دن، بلخ‌نینگ آبادلیگی دن، بلخ‌نینگ مرکزیتی دن، بلخ‌نینگ یشیللیگی دن، بلخ اولادلری‌نینگ معرفتی دن، بلخ‌نینگ بیلیمدانلری دن، بلخ شاعرلری‌نینگ قریحه لری دن، بلخ زعیملری‌نینگ نبوغی دن و برچه سیدن اوستون بلخ پادشاهلری‌نینگ نفوذ و حکم فرمالیکلریدن حکایت قیله‌دیلر.»

یا بامیان: « افغانستان مرکزی نینگ کوهستاناتیده جایلشگن غزنه، فیروز کوه و بامیان اوچته ثقل مرکزی، اوچته مدنی مرکز، اوچته کوچلی پادشاهلر باشکینتی ایدی، دستلبکی ایککی نقطه شهرتی کوپینچه مورخلر دقتینی چیککن و بامیان نی عموماً فرعی شکلده قالدیرگن. بو وضع غزنه نینگ جلال و فیروز کوه وضعیتیده صدق قیلردی؛ غزنه و فیروزکوه عروج ایتگندن سونگ نوبت بامیان گه ییته‌دی و بامیان نینگ اسلامی عصری تاریخی شکوه دوری بولگن تورت شنسبانی سلطنت عصریده غزنه و فیروزکوه فرعی شکلنی اوزی گه آله‌دی.»

افغانستان ده کهزاد اونی تحلیل ایتمه‌گن هیچ بیر نقطه یوق. شو جهتدن بیزگه اساسی صورتده نظرده توتیلیشی کیره‌ک بولگن جانلی اورنک دیر.

یاش نسلیمیزگه پیغامی بولگن باشقه خاص بیر نکته استاد کهزادنینگ تاریخیمیزده عیاللر نقشیگه بولگن توجه سی دیر. پارلاق تاریخیمیز دوامیده افغان عیاللری دایم پارله‌گنلر و استاد کهزاد دایم بولرنینگ اثرلرینی ثبت ایتگن دیر. مقصدیم استاد کهزادنینگ اثرلرینی قیته کوریش و جدی تحقیقات گه احتیاجی یوق دییش ایمس؛ اما بیر بیلیم نی بنا ایتگن شخصلرنینگ قالگنلریگه بولگن اینگ کتته میراثی، قالگنلر اولرنینگ ایشلریدن باشلشلری ‌دیر. تورلی نکته لر یاریتیلیشی اوچون یوزلرچه کتاب، مقاله و رساله کیره‌ک بولیشی ممکن. استاد کهزاد وفاتی دن سونگ باستانشناسلیک و فولکلور کوپ اوزگرگن، بولرنینگ برچه سی نینگ تیکشیرووگه احتیاجی بار. بو ییرده اوتیرگن طلبه لر آره سیده استاد کهزاد کبی ایللیک ییل عمرینی بو توپراق عظمتی و بیزنینگ ملی هویتیمیز تثبیتی اوچون وقف ایته‌دیگن یاشلر چیقیشیگه امید بیلدیره‌من. بو کهزادنینگ پیغامی دیر!

کهزادنینگ انگیزه سی. کهزاد بو یورت نینگ تلاشلی محقق و متفکرلریدن ایدی. اونینگ نظام‌مند ایشی نتیجه سی نیمه ایدی؟

حبیبیه مکتبی - سونگ استقلال گه کیتگن اوقووچی صفتیده کهزادنینگ بیرینچی خاطره سی پغمانده بیر نمایشنامه ده ایدی. بو نمایشنامه نینگ سونگیده غرغشت رولیده اوینه‌گن بیر کرکتر پرده آرقه سیدن چیقدی و امان الله خان مقابلیده ملتگه بیر واحد  ملت سیز، بیر وطن ده سیز  و برچه‌نگیز بو وطن دن حمایت ایتیشلرینگیز کیره‌ک دییه سیسلندی! «افغانستان شهنامه ده» نی کورینگلر! استاد کهزاد، بو اکتور، بو نمایشگرنینگ پیغامی ایللیک ییلدن سونگ هم مییه سیده جرنگلب تورگنینی تیلگه آله‌دی! بونگه فکری تداوم و بو همت گه استعداد و تحلیل دیسه بوله‌دی!

باشقه بیر نکته سی؛ افغانستان تاریخی نینگ قرانغو گوشه لری اوستیده یارقینلیک تشلش و منطقه و دنیاده افغانلر ملی هویتی قیته تعریف ایتیلیشی اونینگ اوستون هدفلریدن ایکنی باشقه بیر نقطه سی دیر. استاد کهزاد بیر ییرده، سندده متنده و سرودده افغانستان حقیده اینگ قیسقه ایککی جمله تاپگنیده فکرینی آچیب هرتامانلمه تیکشیروونی دوام بیریشیگه سبب بولردی. بولرنینگ بیر- بیرلری بیلن ارتباطی اوچون بونگه کوزه‌تیش«ردیابی» دییله‌دی! هر کیم جمله لرنی تحقیق قیله‌آله‌دی، لیکن برچه جمله لرنی بیر- بیری بیلن باغله‌گن شخص گه متفکر دییله‌دی.

جناب همایون کهزاد بونی تثبیت قیلیشلریگه امید بیلدیره‌من؛ غرغشت، کتابی‌نینگ کیریش بولیمیده استاد سکته قیله‌دیگن زمانی هم دوستلریدن بیری کیلیب یازیشینی سوره‌گنی یازیلگن دیر. شو ییردن باشلب او شاهنامه و گرشاسپ‌نامه متنلرینی کوز آستیده آله‌دی. تورت متن نی تورت مرتبه یازگنی و خطلری  اوقیلمسلیگی و اداغده قیته یازگنی اَیتیلگن. استاد بیر لحظه هم ایشدن قالمه‌دی. اونینگ اخیرگی ایککی کتابی کسللیک حالتیده یازیلگن و تیکشیروو اونینگ ساغه‌لیشی وسیله سی بولگن دیر. بونگه بیلیم گه تعهد دییله‌دی! بو بیر عالم عمری‌نینگ اداغیگه قدر قنده‌ی اوز ایشیگه دوام و فکرنی انسجام بیریشینی کورسته‌دی.

افغانستان تاریخی‌نینگ بیرینچی اوچ جلدینی کورگنیمیزده تخصصی بولگنی معلوم بوله‌دی. بونگه افغانستان سکه لری نینگ اینگ کیچیک اورنکلریدن باشلب سونگی قیدیروو، متنلر و تیکشیروو ییغیشتیریلگن دیر. مین نیگه استادنی بیر«ملی متفکر» دییمن؟ چونکه تاپگنلرینی یلغوز اکادمیک تیلده یازگن ایمس ایدی؛ اوشه وقتده کابل رادیوسی دیب اتلگن حاضرگی افغانستان رادیوسیده بیر منظم پروگرامی باردی، یلغوز رادیوده یوزدن کوپراق مقاله سی نشر ایتیلگندی. اگر بغلان، قندوز، بگرام، غزنی شابهاری، میرزکه و شولرنینگ برچه سی حقیده یازگن مقاله لریگه قره‌گنیمیزده استاد اوزی‌نینگ مخاطبی گه صحبت قیله‌دی و مخاطبی هم افغان ملتی دیر، مخاطبی مکتب اوقووچیسی ایدی؛ مین کبی اوقووچیلر بو توپراققه تصویر و عشقنی استاد دن اورگندیک.

عین حالده، مونوگراف و درامه ده استاد ایدی و تورلی متن خصوصاً اسلامی افغانستان حقیده استاد ایدی. اگر استادنینگ کابل بالاحصاری وقایع سی [= کابل بالاحصاری و تاریخی پیشامدلری] حقیده‌گی اثرلرینی کورگنیمیزده مغولی دوری‌نینگ برچه اثرلریدن ییغیشتیریلگن بیر کتته کتاب دیر. اگرده کابلنی بو دیدگاه دن قیته‌قوریشینی ایسته‌گنیمیزده کابلگه ینه بو کتاب متنی دن قره‌شیمیز کیره‌ک. کابل‌نینگ برچه عمده باغلری، اریغلری و دم آلیش ییرلری بو اثرلرده ثبت و تثبیت ایتیلگن دیر.

ینگی و چاغداش نسلیمیزگه بونینگ پیامی نیمه؟ کوپینچه تنلاو بولمه‌گن انتخابلر سیله‌نیشی مطرح ایتیلگن. نیمه معناده؟ بیز منزوی‌میز، بیز اوزیمیزنی تاپه‌میز و دوام بیره‌میز؛ یا، بیزنینگ تاریخیمیز یوق، یلغوز کاپی قیلیب مقلد بولیشیمیز کیره‌ک. استاد کهزاد سیزلرگه جواب بیره‌دی: بو توپراق فرهنگی خلاقیت مظهری بولگن، یوزلرچه مینگ ییل دوام ایته‌دی و عین حالده تمدنلر تورت یولی ایکن. اوستا دوریده بو ییردن برچه ییرلرگه کیتدیک، آلتی مینگ ییل آلدین خلق‌ارا تجارتیمیز باردی.

استاد کهزادنینگ اقتصادی تاریخ بیلیمی هنوزگچه بحث ایتیلمه‌گن خاص خصوصیتی دیر، محققلریمیز بو حقده کمک قیلیشلریگه امید بیلدیره‌میز. مین افغانستان‌نینگ استاد تثبیت ایتگن نیچه پیداواری حقیده صحبت قیله‌من. بیرینچی، لاجورد! نیچه مینگ ییل آلدینگی مصر فرعونلری مقبره لریده بدخشان لاجوردی بولگنینی استاد تثبیت قیلگندی. چون لاجورد افغانستان گه خاص دیر، لاجوردی بولگن ییر، افغانستان بیلن تجارتی بولگنی نینگ بیلگیسی دیر. بگرام نی کورینگلر! کوریا و بیزانتین رومی نینگ اینگ کتته اثرلری بگرام دن تاپیلدی. بیزنینگ روم بیلن کینگ تجارتیمیز باردی. ایککینچی، آت دیر! افغانستان اورته آسیا ده‌گی قوشنی مملکتلر بیلن آتنی اهلی لشتیریش و اونینگ تجارت مرکزلریدن بیری ایدی. هندوستان و چین گه اینگ کوپ آت افغانستان دن صادر ایتیلردی. اوچینچی تیوه دیر! تیوه‌سیز ایپک یولی خلق‌ارا تجارتی امکان‌سیز ایدی. شو جهتدن استاد کهزادنینگ سیزگه بولگن باشقه بیر پیامی، دایم محور ده بولگنینگیز دیر و اوزینگیزنی حاشیه گه تارتمنگ. اگر افغانلر اوزلری حاشیه گه چیقیشنی ایستگنده فرهنگی خودکشلیک یولینی سیله‌گن بوله‌دی، بو اوز قولیمیزده دیر؛ اما بیزنینگ تاریخی اوتمیشیمیز، ارتباط اوتمیشی نینگ گویاسی دیر.

کنشکا! بودایی فرهنگنی بگرام و پیشاور دن انتشار بیردی. زردشت! زردشت‌نینگ یخشیلیک و یامانلیک و ایزگو عمل باره‌سیده‌گی پیغامی حاضرگچه جرنگلب تورگن. عدالت! بیزنینگ حماسه لریمیزدن استاد کهزاد تحلیلی‌نینگ بنیادی نکته سی عدالت ثبات محوری بولگنی دیر.

شو جهتدن رسانه لر و حاضرگی فرهنگیمیزده فقید استاد کهزادنی اوزیمیزدن بولگنی اوچون ایمس، تحلیل و بیر گفتمان یولینی آچگنی اوچون تقدیر قیلیشیمیز کیره‌ک. اوشبو گفتمان ده بیزنینگ هند، چین، روم، ایران و برچه بیلن مناسبتلریمیز مطرح دیر؛ اما خاص هویتیمیز بار. فرهنگی تجارت و المشتیریش بولگن زمانی اینگ یخشی همکار و هجوم آستیده آلینگن زمان هیچ بیر کیشی یانیمیزدن ساغلام کیته‌آلمه‌گنی استادنینگ پیامی دیر.

سونگی بولیمده جناب پوپل صاحب و بیلیملر اکادمیه سی‌نینگ برچه همکارلریگه زحمت چیککنلری اوچون ینه تشکرلیک اظهار ایته‌من. دستلب، بولر خدمتیگه نیچه پیشنهادیم بار و کیین اولرنینگ پیشنهادلرینی ایشیته‌من.

مینینگ بیرینچی پیشنهادیم، استادنینگ برچه اثرلری یا باسیلیب چیقریلیشی و یا دیجیتلی ایتیلیشی دیر. شونینگ‌دیک استاد کهزاد و باشقه استادلریمیزنینگ کابل ییلنامه لریگه یازگن برچه مقاله لری ینه قیته چاپ ایتیلیشی و یا دیجیتلی ایتیلیشی دیر. مین نیچه جلدی سیزلرگه بولمه‌گنینی بیله‌من، مینده بولیشی ممکن. چون مین دارالامان [سکونت قیله‌دیگن اوییگه اشاره] ده ایمس من، مقایسه قیله‌آلمه‌یمن؛ اما او ییللرده‌گی کتابلر مینده بولگنده خذمتلرینگیزگه قویه‌من. اما برچه اثرلر ییغیشتیریلیشی کیره‌ک دیر.

ایککینچی پیشنهادیم، بیلیم یورتلرگه دیر. بیز یلغوز قوروغ نشانله‌یمیز. اینگ یخشی نشانلش تحلیل گه بدل بولگن نشانلش دیر، استاد کهزادنینگ بیزگه پیام و میراثی نیمه دیر؟ اورنک صفتیده، استاد کهزادنینگ فرضیه لریدن بیری ثابت بولگنده افغانستان بویوک احتمال بیلن دنیا ده‌گی دولت قوریش مرکزلریدن بیری بولیشی دیر، بو باستان‌شناسلیک و دنیا تاریخینی بوتونلی اوزگرتیره‌دی. بونینگ تیکشیرووگه احتیاجی بار و بیرینچی بولیمده افغانستان شمالی و بلخ و ایککینچی بولیمده افغانستان جنوبیده هرتاملمه تیکشیروو یولگه قوییلمسدن عملگه آشمه‌یدی. شونینگ اوچون مینینگ ایککینچی پیشنهادیم، بیلیملر اکادمیه سی و بیلیم یورتلر اساسی شکلده افغانستان باستان‌شناسلریدن بیر هیئت ییغیشتیریلیب افغانستان باستان‌شناسلیگی‌نینگ اساسی نقشه سی توزیلیب و تیکشیروولر عملی ایتیلیشی کیره‌ک. اوچینچی پیشنهادیم، فرهنگی متنلر باره‌سیده دیر. پهلوی و اوستا متنلری قولگه کیلگنیچه تحلیل آستیده آلینیشی کیره‌ک؛ چون حاضرگی فکر یا کوپ خوش‌بینانه دیر و یا کوپ بدبینانه دیر– استاد لایق بو حقده صحبت قیله‌دی– بو باشقه لرنینگ توپراغی دیر و او طریقه ده بولمه‌یدی! و چاغداش تاریخیمیز تحلیل ایتیلیشی اوچون بیلیملر اکادمیه سی یا بیلیم یورتلرده بیر مرکز ایجاد ایتیلیشی لازم دیر. بیزنینگ چاغداش تاریخیمیز کرونولوژی شکلده کیله‌آلمه‌یدی، وقایع‌نگارلیک بوله‌آله‌دی. حاضرگی و کیله‌سی زمانیمیز بیلن تاریخیمیز ارتباطی واضح بولیشی کیره‌ک. دولت قوریش قیین، اما یولی آچیق دیر، مارکیت‌سازلیک، اقتصادسازلیک قوله‌ی دیر؛ اساسی ایش ملی فرهنگنی بیز قنده‌ی جهت بیریشیمیز دیر. اوشبو بحثده هم اوتمیشده مشترک افتخاریمیز و هم کیله‌جکده مشترک سرنوشتیمیز بولگنی اوچون، برچه افغانلر تینگ شکلده هرتامانلمه بحث آستیده آلینیشی کیره‌ک دیر. افغانستان‌نینگ بیر دولت یا امپراتورلیک مرکزی بولمه‌گن بیر نقطه سی یوقلیگی اونینگ خوشبختلیگی دیر؛ هیچ بیر افغان باشقه بیر افغان دن  هیچ معناده تاریخی جهتدن کم ایمس. بیر بحث و گفتمان گه ضرورت بار و ان‌شاالله تعالی ترتیب بیریله‌دی.

پیشنهادلرینگیزنینگ بیر بولیمی مینگه قره‌تیلگندی، او هم بیر تورت یول نینگ آتی قوییلیشی ایدی، کوز اوستیده! «علامه» لقبی اعطا ایتیلیشی دیر؛ سیز پیشنهاد ایتینگ، کوزیم‌نینگ اوستیده! بیلیم یورت آتلنیشیگه بیلیم یورتلر سهم آلیشی کیره‌ک. نهایت فایده لی بیر پیشنهاد دیر، عالی تحصیلات وزیرلیگی‌نینگ حرمتلی عضولری و بیلیم یورتلر اوزلری تصمیم آلیشلری کیره‌ک، چون بو بیر بنیادی نکته دیر. کمیده ادبیات فاکولته لریمیزدن بیری استادنینگ آتیده قوییلیشی کیره‌ک، بو پیشنهاد دیر؛ چون بو صلاحیت او بیلن دواملی یشه‌یدیگنلرگه تیگیشلی دیر. بو موضوعنی اکادمی آلغه آلیب باریشیگه امید بیلدیره‌من.

بو بولیمده استاد غضنفر و استاد آزمون [جمهور رئیس نینگ مصلحتچیلری] گه هم نظریه و هم بولرنینگ تعقیبی اوچون کوپ زحمت چیککنلری اوچون منتدارچیلیک بیلدیریشنی ایسته‌یمن. جناب رفیع صاحب، جناب سلیمان لایق و جناب ځدران صاحب گه یازگن مقاله لری اوچون تشکرلیک قیله‌من و مین اوشه کیچه اوقیب چیققنیمگه فخرلنه‌من و حاضر کیشیلر هم فایده لنیشیگه امید بیلدیره‌من. ینه هم اوتمیش حیاتیمگه قیتیشگه بیر نیچه دقیقه رخصت بیرگنلرینگیز اوچون تشکرلیک قیله‌من. قریب ۲۷ ییلدن بویان باستان‌شناسلیک کتابلرینی اوقیمه‌گنمن، لیکن تاریخی کتابلرنی هر کیچه اوقییمن، مگر باستان‌شناسلیک دن اوزاقده من. ینگی باستان‌شناسلر ینگی نظریه لر ارایه ایتیب و سیزلرنی ییغیشتیریشیگه امید بیلدیره‌من.

تل دې وي افغانستان! یشه‌سین افغانستان! زنده باد افغانستان!

پاینده باد خاطره کهزاد فقید!

 


اولَش